Czego dowiesz się z artykułu?
Czy inwestor może korzystać z ochrony konsumenckiej? Wyjaśniamy, dlaczego inwestowanie prywatnych środków nie musi oznaczać utraty statusu konsumenta.
Czy wiedza finansowa i doświadczenie zawodowe pozbawiają ochrony konsumenckiej? Omawiamy znaczenie wyroku TSUE C-63/25 dla osób zawierających umowy poza działalnością gospodarczą lub zawodową.
Czy wynajmowanie mieszkania kupionego na kredyt wyklucza status konsumenta? Przypominamy wyrok C-347/23 dotyczący kredytu hipotecznego przeznaczonego na zakup nieruchomości oddanej w najem.
Czy bank musi zwrócić pieniądze utracone wskutek phishingu? Przedstawiamy wyrok TSUE C-70/25 dotyczący obowiązku niezwłocznego zwrotu środków z nieautoryzowanej transakcji.
Czy zarzut rażącego niedbalstwa pozwala bankowi odmówić zwrotu pieniędzy? Wyjaśniamy, dlaczego należy odróżnić obowiązek niezwłocznego zwrotu środków od ewentualnej późniejszej odpowiedzialności klienta.
Dlaczego kampania ZBP dotycząca cyberoszustw wywołała kontrowersje? Przedstawiamy krytykę przekazu kampanii i stanowisko Rzecznika Finansowego dotyczące obwiniania ofiar przestępstw.
Dwa nowe wyroki TSUE. Ochrona konsumenta nie kończy się tam, gdzie chciałyby tego instytucje finansowe
Status konsumenta ma fundamentalne znaczenie w sporach z bankami i innymi instytucjami finansowymi. To od niego zależy możliwość skorzystania z ochrony przewidzianej w dyrektywie 93/13, w tym zakwestionowania nieuczciwych postanowień umownych.
Nie oznacza to, że osoba pozbawiona statusu konsumenta nie może dochodzić swoich praw. Jej sytuacja prawna może być jednak znacznie trudniejsza, ponieważ nie będzie mogła powoływać się na wszystkie mechanizmy ochronne przewidziane dla konsumentów.
Powstaje zatem pytanie: czy osoba inwestująca własne pieniądze w instrumenty finansowe nadal może być konsumentem? A może samo dążenie do osiągnięcia zysku pozbawia ją szczególnej ochrony?
Na to zagadnienie TSUE odpowiedział w wyroku z 15 października 2026 r. w sprawie C-63/25.
Tego samego dnia Trybunał rozstrzygnął również inną istotną kwestię. W sprawie C-70/25 odniósł się do obowiązku zwrotu pieniędzy utraconych wskutek nieautoryzowanej transakcji płatniczej, gdy bank zarzuca klientowi rażące niedbalstwo.
Oba orzeczenia dotyczą różnych sytuacji, ale łączy je istotna zasada: ochrona przyznana przez prawo unijne nie może być ograniczana wyłącznie na podstawie uproszczonej oceny zachowania klienta instytucji finansowej.
TSUE C-63/25: inwestujesz własne pieniądze? Nadal możesz być konsumentem
Pierwsza sprawa miała swoje źródło w sporze między uczestnikami funduszu inwestycyjnego a samym funduszem.
W 2016 r. klienci nabyli certyfikaty inwestycyjne o łącznej wartości około 88 tys. euro. Trzy lata później wystąpili z żądaniem wykupu wszystkich posiadanych certyfikatów. Fundusz odmówił jednak pełnego wykupu, powołując się na postanowienia swojego statutu przewidujące możliwość redukcji żądań uczestników.
Klienci skierowali więc sprawę do sądu, domagając się zapłaty. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo. Wskazał między innymi, że statut funduszu nie jest umową, a zatem jego postanowienia nie podlegają kontroli pod kątem abuzywności na zasadach przewidzianych dla warunków umownych.
Powodowie zaskarżyli wyrok, a Sąd Apelacyjny w Warszawie zdecydował się skierować do TSUE pytania prejudycjalne.
Jedno z najważniejszych zagadnień dotyczyło statusu konsumenta. Czy uczestnik funduszu inwestycyjnego zamkniętego, który nabywa certyfikaty będące papierami wartościowymi i uzyskuje określone uprawnienia majątkowe oraz korporacyjne, może korzystać z ochrony przewidzianej dla konsumentów?
Wykształcenie, doświadczenie i wiedza finansowa nie odbierają statusu konsumenta
Odpowiadając na przedstawione pytanie, TSUE przypomniał, że pojęcie konsumenta ma charakter obiektywny. Oznacza to, że status konsumenta nie zależy od poziomu wykształcenia danej osoby, jej doświadczenia zawodowego ani zasobu posiadanej wiedzy. Nawet osoba doskonale orientująca się w zagadnieniach finansowych może korzystać z ochrony konsumenckiej, jeżeli zawiera daną umowę w celach niezwiązanych ze swoją działalnością gospodarczą lub zawodową.
Nie można zatem pozbawić kogoś statusu konsumenta tylko dlatego, że jest doświadczonym inwestorem albo potrafi samodzielnie oceniać ryzyko finansowe.
Kluczowe znaczenie ma natomiast cel, w jakim osoba fizyczna dokonuje określonej czynności. Trybunał podkreślił, że osiąganie korzyści finansowych z uczestnictwa w danym przedsięwzięciu nie oznacza automatycznie działania w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej. W rozpoznawanej sprawie uczestnictwo powodów w funduszu stanowiło formę prywatnego inwestowania środków, niezwiązaną z prowadzoną przez nich działalnością zawodową lub gospodarczą. W konsekwencji TSUE uznał, że mogą oni korzystać ze statusu konsumentów.
To istotne rozstrzygnięcie nie tylko dla uczestników funduszy inwestycyjnych, ale także dla innych osób, którym instytucje finansowe mogą próbować odmówić ochrony konsumenckiej ze względu na inwestycyjny charakter zawartej umowy.
Gotowe postanowienia nie stają się indywidualnie uzgodnione tylko dlatego, że klient je zaakceptował
W sprawie C-63/25 Trybunał odniósł się również do zagadnienia indywidualnego uzgadniania postanowień umownych. Przypomniał, że warunki przygotowane wcześniej przez przedsiębiorcę, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, mogą zostać uznane za nieuzgodnione indywidualnie. Ma to szczególne znaczenie w przypadku standardowych dokumentów stosowanych przez instytucje finansowe.
Samo przystąpienie klienta do określonego produktu finansowego albo zaakceptowanie przedstawionych warunków nie oznacza jeszcze, że miał on możliwość ich negocjowania.
A właśnie brak indywidualnego uzgodnienia stanowi jeden z elementów istotnych przy kontroli niedozwolonych postanowień umownych na gruncie dyrektywy 93/13.
Wynajmujesz mieszkanie kupione na kredyt? TSUE już wcześniej wypowiedział się o statusie konsumenta
Wyrok C-63/25 warto zestawić z innym ważnym rozstrzygnięciem Trybunału, szczególnie istotnym dla kredytobiorców hipotecznych. Chodzi o sprawę C-347/23, prowadzoną przed TSUE przy udziale ekspertów ŻBK.
Dotyczyła ona statusu konsumenta osoby fizycznej, która zawarła umowę kredytu hipotecznego w celu sfinansowania zakupu nieruchomości mieszkalnej przeznaczonej następnie na odpłatny najem. Powstało pytanie, czy osiąganie dochodów z wynajmu mieszkania automatycznie wyklucza możliwość korzystania z ochrony konsumenckiej.
TSUE wskazał, że osoba fizyczna zawierająca umowę kredytu na zakup jednej nieruchomości mieszkalnej przeznaczonej na wynajem może być konsumentem, jeżeli działa w celach niezwiązanych ze swoją działalnością gospodarczą lub zawodową.
Sam fakt osiągania przychodów z wynajmu nie wystarcza więc do odebrania kredytobiorcy statusu konsumenta.
Oba wyroki – C-63/25 i C-347/23 – prowadzą do podobnego wniosku. Nie można utożsamiać każdej czynności nastawionej na osiągnięcie korzyści finansowej z działalnością gospodarczą lub zawodową. Dla ustalenia statusu konsumenta zasadnicze znaczenie ma rzeczywisty cel zawarcia konkretnej umowy. To ważna wskazówka dla kredytobiorców, którzy obawiają się, że inwestycyjny charakter zakupu nieruchomości albo inne prywatne przedsięwzięcie finansowe automatycznie pozbawi ich ochrony przewidzianej w prawie unijnym.
O tym, czy wynajem wyklucza status konsumenta, mówiliśmy też w odcinku serii „TSUE i Ty”: wyrok w sprawie C-246/25 oraz kolejne pytania widzów.
TSUE C-70/25: bank musi niezwłocznie zwrócić pieniądze z nieautoryzowanej transakcji
Tego samego dnia zapadło inne istotne rozstrzygnięcie (C-70/25). Tym razem Trybunał zajął się problemem, który może dotknąć praktycznie każdego posiadacza rachunku bankowego: kradzieżą pieniędzy wskutek oszustwa internetowego.
W rozpoznawanej sprawie klientka banku padła ofiarą phishingu. Otrzymała od oszusta wiadomość zawierającą link prowadzący do fałszywej strony internetowej imitującej serwis bankowości elektronicznej. Nieświadoma zagrożenia kobieta wprowadziła na stronie dane umożliwiające dostęp do rachunku. Przestępca wykorzystał uzyskane informacje, a z rachunku klientki zniknęło około 700 euro.
Poszkodowana zgłosiła sprawę bankowi następnego dnia, domagając się zwrotu pieniędzy. Bank odmówił, twierdząc, że klientka dopuściła się rażącego niedbalstwa, ponieważ przekazała dane umożliwiające oszustowi dostęp do rachunku. Spór trafił do sądu, który zwrócił się do TSUE z pytaniem dotyczącym obowiązków banku.
Bank zarzuca rażące niedbalstwo? To nie wystarczy, by odmówić natychmiastowego zwrotu
Kluczowe znaczenie w tej sprawie ma art. 73 ust. 1 dyrektywy 2015/2366, znanej jako PSD2. Przepis ten przewiduje obowiązek niezwłocznego zwrotu przez dostawcę usług płatniczych kwoty nieautoryzowanej transakcji, zasadniczo nie później niż do końca następnego dnia roboczego po stwierdzeniu lub otrzymaniu zgłoszenia takiej transakcji. Prawo unijne przewiduje określony wyjątek związany z uzasadnionymi podstawami podejrzenia oszustwa oraz wymaganym powiadomieniem właściwego organu.
Czy jednak sam zarzut rażącego niedbalstwa klienta pozwala bankowi odmówić niezwłocznego zwrotu pieniędzy?
TSUE odpowiedział przecząco. Bank nie może uchylić się od obowiązku niezwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji wyłącznie dlatego, że uważa zachowanie klienta za rażąco niedbałe.
To niezwykle istotne rozróżnienie. Ocena zachowania poszkodowanego klienta i jego ewentualnej odpowiedzialności za powstałą stratę nie jest tym samym co obowiązek banku dotyczący niezwłocznego zwrotu środków. Gdyby samo powołanie się przez bank na rażące niedbalstwo wystarczało do odmowy zwrotu, skuteczność ochrony przewidzianej w dyrektywie PSD2 zostałaby poważnie ograniczona.
Najpierw zwrot pieniędzy, później ewentualne roszczenia banku
Wyrok TSUE nie oznacza jednak, że klient, który dopuścił się rażącego niedbalstwa, zawsze ostatecznie zachowa zwrócone środki. Bank może dochodzić odpowiedzialności klienta, jeżeli wykaże, że strata wynikała z działania umyślnego albo rażącego niedbalstwa użytkownika w zakresie objętym tymi regulacjami. Ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na banku.
Różnica jest zasadnicza. Bank nie może po prostu odmówić wykonania obowiązku niezwłocznego zwrotu pieniędzy, powołując się na własną ocenę zachowania poszkodowanego. Jeżeli uważa, że klient powinien ponosić odpowiedzialność za stratę, musi wykazać istnienie podstaw takiej odpowiedzialności i dochodzić swoich uprawnień zgodnie z właściwymi przepisami.
Nie oznacza to automatycznego uwolnienia klienta od wszelkiej odpowiedzialności. Oznacza jednak, że zarzut rażącego niedbalstwa nie może sam w sobie zastąpić przewidzianej prawem procedury zwrotu środków. Dla osób poszkodowanych wskutek phishingu ma to ogromne znaczenie praktyczne.
„Właśnie się okradłaś”. Kontrowersyjna kampania ZBP
Wyrok C-70/25 nabiera szczególnego znaczenia w kontekście kampanii informacyjnej Związku Banków Polskich dotyczącej cyberoszustw. Pod koniec września 2026 r. ZBP zaprezentował nową odsłonę kampanii ostrzegającej przed najczęściej stosowanymi metodami wyłudzania pieniędzy. W jednym z materiałów bohaterka zakłada na głowę pończochę, kojarzoną z wizerunkiem złodzieja, a film kończy się komunikatem: „Właśnie się okradłaś”. Wcześniejsza odsłona kampanii wykorzystywała hasło „Nie pomagaj się okraść”.
Zamysł ostrzegania klientów przed cyberprzestępcami jest zrozumiały. Edukacja dotycząca phishingu i innych metod oszustwa pozostaje potrzebna. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy przekaz kampanii może zostać odebrany jako przerzucanie odpowiedzialności za przestępstwo na jego ofiarę. Na ten aspekt zwrócił uwagę Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak, który w wypowiedzi prasowej z 28 października 2026 r. skrytykował sposób przedstawiania osób poszkodowanych wskutek oszustw. Wskazał, że komunikaty tego rodzaju mogą stygmatyzować ofiary i wywoływać u nich poczucie winy.
Tymczasem osoba, która padła ofiarą przestępstwa, nie staje się jego sprawcą tylko dlatego, że została wprowadzona w błąd przez oszusta. Co więcej, obwinianie poszkodowanych może zniechęcać ich do zgłaszania przestępstw bankom i właściwym organom. A szybkie zgłoszenie nieautoryzowanej transakcji ma istotne znaczenie dla ochrony praw klienta oraz możliwości podjęcia działań ograniczających skutki oszustwa.
Szerzej o sporze wokół kampanii piszemy w tekście Skandaliczna kampania banków: „Właśnie się okradłaś”, a o tym, jak banki i ZBP zakłamują wyroki TSUE, w osobnej analizie.
Podsumowanie
W wyroku C-63/25 TSUE potwierdził, że inwestowanie prywatnych środków i osiąganie korzyści finansowych nie wyklucza automatycznie statusu konsumenta.
Wykształcenie, doświadczenie zawodowe i znajomość zagadnień finansowych nie są same w sobie podstawą do pozbawienia osoby fizycznej ochrony konsumenckiej.
Wyrok C-347/23 pokazuje, że również kredyt hipoteczny przeznaczony na zakup mieszkania pod wynajem może zostać zawarty przez osobę działającą jako konsument.
W wyroku C-70/25 TSUE wskazał, że sam zarzut rażącego niedbalstwa klienta nie uprawnia banku do odmowy niezwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji płatniczej.
Bank może dochodzić odpowiedzialności klienta za powstałą stratę, jeżeli wykaże przewidziane prawem przesłanki, jednak należy odróżnić taką odpowiedzialność od obowiązku niezwłocznego zwrotu środków.
Kontrowersje wokół kampanii ZBP przypominają, jak ważne jest, aby ostrzeganie przed cyberoszustwami nie zniechęcało poszkodowanych do zgłaszania przestępstw i korzystania z przysługujących im praw.







