Czym właściwie jest SLAPP?

Dla pełnego zobrazowania omawianej problematyki koniecznym jest wyjaśnienie już na wstępie, że pozew SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) to instrument mający na celu odstraszenie konsumenta a nie realizację dochodzonego roszczenia. To wyraz dominacji czynnej strony procesu nad tą słabszą. Tu nie chodzi o rozwiązanie sporu w relacji bank- konsument, lecz obciążenie tego drugiego stresem, kosztami i ryzykiem procesowym, aby skutecznie uciszyć krytykę i powstrzymać dochodzenie roszczeń wynikających z wadliwych postanowień umownych. 

Co istotne, sądy coraz wyraźniej dostrzegają charakter wielu pozwów składanych przez banki przeciwko konsumentom i coraz śmielej je oddalają. W uzasadnieniach pojawia się wskazanie, że celem takich pozwów nie jest ochrona praw banku, lecz wywarcie presji procesowej na kredytobiorcach, aby zniechęcić ich do dochodzenia swoich roszczeń. Coraz częściej pojawia się także ocena, że powództwa te mają element represyjny, a ich funkcja jest sprzeczna z ochroną prawa do sądu. Rosnąca liczba oddalonych pozwów pokazuje, że sądy nie akceptują wykorzystywania przewagi ekonomicznej instytucji finansowych jako narzędzia uciszania konsumentów.

Manipulacja w narracji

Jednym z najczęstszych zabiegów stosowanych przez autorów krytykujących znaczenie wygranych w sprawach dotyczących SLAPP jest przywoływanie ograniczonej liczby spraw oraz wskazywanie, że wiele procesów nadal się toczy. Narracja ta ma wywołać wrażenie, że kierunek orzeczniczy jest niepewny, a zwycięstwa pozwanych są incydentalne. Zabieg ten pomija jednak fakt, że zjawisko SLAPP jest relatywnie nowe, a linia orzecznicza dopiero się kształtuje.

Porównywanie aktualnej liczby wygranych spraw SLAPP do ugruntowanych, wieloletnich sporów prawnych stanowi klasyczny przykład manipulacji skalą zjawiska. To, że procesy SLAPP dopiero zaczynają być identyfikowane i raportowane, nie oznacza, że są one marginalne. Z biegiem lat obserwujemy wzrost liczby orzeczeń wskazujących na nadużywanie drogi sądowej w celu zastraszenia, uciszenia lub wywołania „efektu mrożącego” u konsumenta. Podobnie jak w innych dziedzinach prawa, powoływanie się na „niewielką liczbę wyroków” służy bardziej budowaniu określonej narracji, niż przedstawieniu rzetelnej analizy problemu.

Taktyka procesowa typowa dla pozwów SLAPP

W sprawach frankowych obserwuje się powtarzalny zestaw działań procesowych stosowanych przez banki, których celem jest wywarcie psychicznej i finansowej presji na konsumencie. To właśnie te praktyki są najczęściej identyfikowane jako elementy SLAPP-u. Ich intensywność i powtarzalność sprawiają, że coraz więcej sądów dostrzega ich represyjny charakter i nazywa je nadużyciem prawa do sądu.

 – Roszczenia rażąco wygórowane i pozbawione podstawy prawnej

Jedną z najczęściej spotykanych praktyk jest formułowane roszczeń nieznanych polskiemu systemowi prawnemu czy też rażąco zawyżonych i opartych na hipotetycznych i niezrozumiałych wyliczeniach. Banki w sprawach frankowych żądają od konsumentów wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, odsetek od wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, waloryzacji czy też innych form rekompensaty

– Eskalacja kosztów procesu jako narzędzie presji

Drugim zabiegiem stosowanym przez bank jest wykorzystanie swojej przewagi finansowej tak by znacząco podnieść koszty danego procesu. Praktyki te obejmują, m.in. zawyżanie wartości przedmiotu sporu, wnioskowanie o kosztowne opinie biegłych, wydłużanie postępowań w sposób generujący dodatkowe koszty. 

– Wytaczanie spraw równolegle w różnych sądach

W swojej praktyce spotkałam się także z przypadkiem inicjowania kilku, odrębnych postępowań dotyczących tej samej umowy, tak aby wymusić na konsumencie konieczność podjęcia wielotorowej obrony, zwielokrotnić jego stres i koszty.

– Celowe wydłużanie postępowań

Kolejnym z działań, który wpisuje się w taktykę pozwów SLAPP jest instrumentalne wykorzystywanie instytucji procesowych by maksymalnie wydłużać postępowanie, np. nagminne składanie wniosków o odraczanie rozpraw, inicjowanie postępowań wpadkowych czy składanie obszernych i pozbawionych znaczenia pism procesowych. Wszystkie te działania zmierzają do wzbudzenia u konsumenta negatywnych emocji, poczucia przegrania i utraty sensu walki. 

–  Wykorzystywanie terminologii prawniczej dla zastraszenia konsumenta 

Pozwy SLAPP często mają bardzo obszerny charakter, są przesycone terminologią prawniczą i skonstruowane tak aby wywołać strach u konsumenta. To prosty zabieg psychologiczny, chodzi aby wywołać u kredytobiorcy poczucie strachu i dyskomfortu psychicznego przed dużą instytucją. 

Podejście sądów i brak uzasadnienia dla pozwów SLAPP

W wielu przypadkach, w których sądy oddaliły pozwy SLAPP, wskazywano, że :

– zarzuty pozwu były ogólnikowe lub niepoparte dowodami,

– podnoszone roszczenia nie mają umocowania w prawie,

– powód nie wykazał realnego naruszenia swoich praw,

– celem powództwa było wywołanie efektu mrożącego, a nie dochodzenie ochrony, 

– nie można obarczać słabszej strony skutkami nieuczciwych warunków umowy,

– dochodzone roszczenie jest oczywiście sprzeczne z orzecznictwem TSUE. 

To właśnie dzięki wygranym sprawom SLAPP powstaje jasna linia orzecznicza: konsument, który wygrał sprawę frankową, nie musi płacić bankowi żadnego dodatkowego wynagrodzenia, nie może także być adresatem represji i nacisków ze strony banków. 

Podsumowanie i wnioski

Analiza spraw z pozwów SLAPP w sprawach frankowych wskazuje jednoznacznie:

1. Banki nadużywały prawa do sądu  i kreowały bezzasadne roszczenia np. o  „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału”.

2. Sądy  oddalają te roszczenia jako pozbawione podstaw i mające charakter nacisku.

3. Konstrukcje prawne forsowane przez banki są często nieudowodnione i sprzeczne z orzecznictwem TSUE.

4. Wygrane w sprawach z pozwów SLAPP  tworzą spójną i jasną linię orzeczniczą zgodnie z którą konsument nie może być poddany represji ze strony nieuczciwego przedsiębiorcy. 

5. Próby bagatelizowania skali tych wyroków są elementem narracji, która ma odwrócić uwagę od nadużyć przedsiębiorców.

Podsumowanie artykułu w bullet-pointach

– Pozwy SLAPP w sprawach frankowych są coraz częściej oddalane jako nadużycie prawa i próba wywarcia presji na konsumentach. 

– Sądy jednoznacznie stwierdzają, że roszczenia banków o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału są bezzasadne i sprzeczne z prawem. 

– Argumenty banków opierają się na iluzorycznej argumentacji, która nie znajduje uznania w orzecznictwie. 

– Wygrane w sprawach pozwów SLAPP umacniają pozycję frankowiczów i potwierdzają, że dochodzenie nieważności umowy nie może rodzić dla nich dodatkowych kosztów i represji.